Prawo spółek, zakładanie spółek, przekształcenia Jednoosobowa spółka zakłada jednoosobową spółkę?

Projekt umowy spółki był już przygotowany. Pytanie klienta dotyczyło właściwie tylko tego, jak długo potrwa rejestracja.

Nasza odpowiedź była jednak inna: w takim układzie sąd rejestrowy spółki nie zarejestruje.

Czego dokładnie zakazuje przepis?

Przepisy stanowią, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością nie może być zawiązana wyłącznie przez inną jednoosobową spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością.

Celem tej regulacji jest ograniczenie możliwości tworzenia wielopoziomowych struktur składających się wyłącznie z jednoosobowych spółek z o.o., w których kolejne osoby prawne oddzielają ostatecznego właściciela od prowadzonej działalności.

Warto jednak precyzyjnie określić zakres tego zakazu, ponieważ w praktyce bywa on interpretowany zbyt szeroko.

Przede wszystkim:

• zakaz dotyczy momentu zawiązania spółki, a nie jej późniejszego funkcjonowania;
• ma zastosowanie wtedy, gdy jedynym założycielem nowej spółki ma być jednoosobowa spółka z o.o.;
• spółka z o.o. posiadająca więcej niż jednego wspólnika może samodzielnie zawiązać spółkę-córkę;
• jednoosobowa spółka z o.o. może natomiast nabyć wszystkie udziały w spółce, która już istnieje;
• zakaz może mieć znaczenie również w strukturach transgranicznych. Nie można zakładać, że zostanie on pominięty tylko dlatego, że jedynym założycielem polskiej spółki ma być zagraniczna jednoosobowa spółka kapitałowa, np. niemiecka GmbH albo brytyjska Ltd. Przy planowaniu takiej struktury należy każdorazowo zbadać, czy zagraniczny podmiot nie odpowiada funkcjonalnie jednoosobowej spółce z o.o. w rozumieniu polskich przepisów.

Problem nie polega więc na tym, że jednoosobowa spółka z o.o. nie może być jedynym wspólnikiem innej spółki z o.o. Może. Nie może jedynie samodzielnie jej zawiązać.

Można zbyć udziały, ale dopiero po zarejestrowaniu spółki

Jednym z praktycznych sposobów rozwiązania tego problemu jest zawiązanie nowej spółki przez dwóch wspólników, a następnie nabycie wszystkich udziałów przez docelowego wspólnika.

Taka konstrukcja jest co do zasady dopuszczalna, ale bardzo ważna jest kolejność czynności.

Sprzedaż udziałów nie może nastąpić jeszcze na etapie spółki w organizacji. Zgodnie z przepisami rozporządzenie udziałem dokonane przed wpisem spółki do rejestru jest nieważne.

W praktyce oznacza to, że najpierw należy:

1. zawiązać spółkę z udziałem co najmniej dwóch wspólników,

2. doprowadzić do jej wpisu do KRS,

3. dopiero następnie przeprowadzić transakcję zbycia udziałów prowadzącą do powstania jednoosobowej spółki z o.o.

Wniosek

Przy tworzeniu struktur holdingowych problemem często nie jest sama dopuszczalność docelowej struktury, lecz sposób dojścia do niej.

W omawianym przypadku docelowy układ – jednoosobowa spółka z o.o. posiadająca 100% udziałów w innej spółce z o.o. – jest dopuszczalny. Niedopuszczalna jest natomiast najprostsza droga do jego utworzenia, czyli samodzielne zawiązanie spółki-córki przez jednoosobową spółkę-matkę.

To samo ryzyko trzeba brać pod uwagę przy strukturach zagranicznych. Sam fakt, że spółką-matką jest GmbH, Ltd. lub inna zagraniczna spółka kapitałowa, nie oznacza jeszcze, że zakaz z art. 151 § 2 KSH nie znajdzie zastosowania.

To dobry przykład sytuacji, w której pozornie techniczny przepis KSH może przesądzić o kolejności całej transakcji. Dlatego przy budowie struktury holdingowej warto zaplanować nie tylko stan docelowy, ale również poszczególne etapy prowadzące do jego osiągnięcia.