Inwestycje w odnawialne źródła energii Przyłączenie OZE do sieci po nowelizacji Prawa energetycznego - jak nowe przepisy mają uwolnić moce przyłączeniowe

Przyłączenie OZE do sieci po nowelizacji Prawa energetycznego – jak nowe przepisy mają uwolnić moce przyłączeniowe.

Dostęp do sieci elektroenergetycznej jest dziś jednym z największych ograniczeń rozwoju nowych projektów OZE w Polsce. Nawet dobra lokalizacja, zabezpieczony grunt i zaawansowane decyzje administracyjne nie wystarczą, jeżeli projekt nie uzyska odpowiedniej mocy przyłączeniowej.

Skala problemu jest znacząca. Według danych Prezesa URE w 2025 r. operatorzy wydali 4 897 odmów przyłączenia do sieci, dotyczących łącznie ok. 107 GW mocy. Jednocześnie część dostępnych mocy przez lata pozostawała zarezerwowana dla projektów, które nie przechodziły do kolejnych etapów realizacji. Takie inwestycje określa się jako projekty „zombie”.

Nowelizacja Prawa energetycznego, która zasadniczo weszła w życie 30 kwietnia 2026 r., ma ograniczyć to zjawisko. Z jednej strony podnosi wymagania wobec inwestorów, z drugiej wprowadza rozwiązania pozwalające elastyczniej korzystać z istniejącej infrastruktury.

Warunki przyłączenia nie powinny być pierwszym krokiem

Wniosek o warunki przyłączenia nie powinien być składany na bardzo wczesnym etapie rozwoju projektu. Przed rozpoczęciem procedury inwestor powinien mieć co najmniej zabezpieczony tytuł do nieruchomości, rozpoznaną sytuację planistyczną i środowiskową oraz określoną technologię i planowaną moc instalacji.

Nowe przepisy zwiększają bowiem koszt samego wejścia do procedury. Przy przyłączeniu do sieci o napięciu wyższym niż 1 kV inwestor wnosi opłatę w wysokości 1 zł za każdy kW mocy przyłączeniowej, maksymalnie 100 tys. zł. Opłata jest bezzwrotna. Dodatkowo należy wpłacić zaliczkę na poczet opłaty przyłączeniowej – 60 zł/kW, maksymalnie 6 mln zł.

Dla projektu o mocy 50 MW oznacza to 50 tys. zł bezzwrotnej opłaty oraz 3 mln zł zaliczki już na etapie składania wniosku. Złożenie wniosku powinno więc być decyzją inwestycyjną, a nie sposobem na wstępne sprawdzenie, czy w danej lokalizacji można zarezerwować moc.

Pierwszy zegar: rok na zawarcie umowy

Nowe warunki przyłączenia są co do zasady ważne przez 12 miesięcy od dnia ich doręczenia. W tym czasie inwestor powinien doprowadzić do zawarcia umowy o przyłączenie. Warunki wydane przed 30 kwietnia 2026 r. zachowują natomiast wskazany w nich dwuletni okres ważności.

Rok może okazać się krótkim terminem, zwłaszcza gdy po otrzymaniu warunków konieczne jest przeprojektowanie instalacji, zmiana jej parametrów albo uzgodnienie z operatorem szczegółów technicznych i ekonomicznych.

Dlatego procedura przyłączeniowa powinna być skoordynowana z procesem planistycznym, środowiskowym i projektowym. Otrzymanie warunków nie powinno dopiero uruchamiać prac nad pozostałymi elementami inwestycji.

Drugi zegar: pozwolenie na budowę

Zawarcie umowy o przyłączenie nie kończy ryzyka utraty dostępu do sieci. Od tego momentu rozpoczyna się kolejny termin.

Dla większości instalacji OZE przyłączanych do sieci powyżej 1 kV inwestor ma zasadniczo 24 miesiące od zawarcia umowy na uzyskanie ostatecznego pozwolenia na budowę w wymaganym przez ustawę zakresie. Dotyczy to m.in. instalacji fotowoltaicznych i magazynów energii. Dla lądowych elektrowni wiatrowych oraz instalacji wykorzystujących biogaz termin wynosi 36 miesięcy. W przypadku PV i elektrowni wiatrowych przepisy odnoszą się zasadniczo do możliwości realizacji co najmniej 80% mocy objętej umową.

Niedochowanie terminu prowadzi do wygaśnięcia umowy z mocy prawa. To właśnie ten mechanizm ma ograniczyć utrzymywanie projektów „zombie” – sama umowa nie będzie mogła przez wiele lat blokować mocy dla inwestycji pozostającej na wczesnym etapie.

Termin może zostać jednorazowo przedłużony, maksymalnie o 24 miesiące, jeżeli inwestor złoży wniosek przed jego upływem i ustanowi dodatkowe zabezpieczenie. Powołanie się na szczególne okoliczności niezależne od inwestora powinno być traktowane jako rozwiązanie wyjątkowe, a nie element standardowego harmonogramu.

Zabezpieczenie finansowe

Kolejnym instrumentem ograniczającym rezerwowanie mocy przez nierozwijane projekty jest obowiązek ustanowienia zabezpieczenia wykonania zobowiązań wynikających z umowy.

Dla przyłączeń do sieci o napięciu powyżej 1 kV zabezpieczenie wynosi 30 zł/kW dla pierwszych 100 MW oraz 60 zł/kW dla mocy przekraczającej 100 MW, przy maksymalnym poziomie 12 mln zł. Powinno zostać ustanowione zasadniczo w terminie 14 dni od zawarcia umowy. Dopuszczalne są m.in. kaucja, gwarancja bankowa lub ubezpieczeniowa oraz, przy spełnieniu ustawowych warunków, poręczenie spółki dominującej.

Dla dewelopera oznacza to konieczność uwzględnienia nie tylko kosztu wykonania przyłącza, lecz także zamrożenia środków lub wykorzystania limitów gwarancyjnych na wczesnym etapie projektu. Ma to znaczenie również przy sprzedaży projektów RTB. Wartość umowy przyłączeniowej należy analizować razem z pozostałym terminem na uzyskanie pozwolenia na budowę, formą zabezpieczenia i skutkami ewentualnej zmiany inwestora.

Więcej informacji i elastyczne modele przyłączenia

Nowelizacja ma zwiększyć przejrzystość informacji o dostępnych mocach, złożonych wnioskach, wydanych warunkach i odmowach. Dzięki temu analiza sieciowa powinna być wykonywana już na etapie wyboru lokalizacji, równolegle z analizą gruntów, planistyki i warunków produkcji energii.

Reforma nie ogranicza się jednak do zaostrzenia wymagań. Nowe modele umów mają pozwolić na wcześniejsze korzystanie z sieci, nawet gdy wymaga ona rozbudowy. W przypadku umowy elastycznej instalacja może rozpocząć pracę przed zakończeniem inwestycji sieciowej, ale musi akceptować czasowe ograniczenia wprowadzania lub poboru energii.

Umowa konfigurowalna może być stosowana tam, gdzie pełne przyłączenie nie będzie możliwe także po rozbudowie sieci. Ograniczenia mogą zależeć od godzin, parametrów pracy sieci lub działania innych instalacji i mieć charakter bezterminowy.

Dla inwestora takie rozwiązanie może być lepsze niż odmowa, ale wymaga dokładnej analizy ekonomicznej. Ograniczenia trzeba przełożyć na profil produkcji, liczbę godzin redukcji, przychody, założenia PPA i wymagania banku. Możliwość przyłączenia nie zawsze oznacza bowiem bankowalność projektu.

Co to oznacza dla dewelopera?

Proces przyłączeniowy należy traktować jako integralną część harmonogramu inwestycji. W praktyce warto:

1. rozpocząć od analizy sieciowej i lokalizacyjnej;

2. zabezpieczyć grunt oraz rozpoznać kwestie planistyczne i środowiskowe;

3. dopiero wtedy złożyć wniosek o warunki przyłączenia;

4. po ich otrzymaniu szybko ocenić techniczną i ekonomiczną wykonalność projektu;

5. przed zawarciem umowy potwierdzić realność harmonogramu uzyskania pozwolenia na budowę;

6. po zawarciu umowy monitorować równolegle proces administracyjny i prace operatora.

Nowe przepisy nie stworzą nowych linii ani transformatorów. Mogą jednak sprawić, że ograniczona moc będzie w większym stopniu rezerwowana przez projekty rzeczywiście przygotowane do realizacji. Z perspektywy inwestora oznacza to zasadniczą zmianę: moc przyłączeniowa przestaje być zasobem, który wystarczy uzyskać. Trzeba jeszcze wykazać, że projekt jest gotowy, aby z niego skorzystać.